Overslaan en naar de inhoud gaan
Huis van Bosch
Huis van Bosch

Het Huis van Bosch ’s-Hertogenbosch

Het Huis van Bosch maakt het mogelijk binnen te lopen in het huis waar Jheronimus Bosch jarenlang heeft gewoond en gewerkt. Loop binnen en beklim precies die middeleeuwse trap die Jheronimus jarenlang op- en af heeft gelopen. Voel wat Jheronimus moet hebben gevoeld toen hij hier woonde, leerde en werkte. Bewonder acht eeuwen geweldig bewaarde bouwkunst en een nauwkeurige, met veel gevoel voor historie en duurzaamheid uitgevoerde restauratie.

's-Hertogenbosch in de Middeleeuwen

Beleef de geschiedenis van de stad ’s-Hertogenbosch in de Middeleeuwen. De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft in samenwerking met het Jheronimus Bosch Art Center dit fraaie, eeuwenoude pand omgetoverd tot een parel van cultuur.

Ervaar van zeer nabij een adembenemende mix van oude bouwstijlen en nieuwe multimediale technieken. Laat u meenemen in het leven van Jheronimus Bosch als kind, als ijverige leerling van zijn vader en als uitzonderlijk talentvol schilder.

Een meer dan bijzonder museum

Op een hoek van de Bossche markt staat het huis Sint Thoenis (Sint Anthonis), bij Bosschenaren beter bekend als ‘De Kleine Winst’. Als door een wonder raakte het huis niet beschadigd bij de plotse instorting van de buurhuizen in 2016. In november 2020 is de restauratie gestart en naar het zich laat aanzien zal het pand in het najaar van 2021 de deuren weer openen als ‘Het Huis van Bosch’, een meer dan bijzonder museum. In 1462 kocht schilder Anthonis van Aken, de vader van Jheronimus van Aken - alias ‘Jeroen Bosch’, dit huis dat daarna gedurende enkele decennia als schildersatelier diende. Jheronimus heeft hier zijn jeugdjaren doorgebracht. Het ligt voor de hand dat hij hier, in het atelier van zijn vader, zijn schildersopleiding kreeg.

Image
Huis van Bosch
Huis van Bosch

Het relatief kleine huis aan de Markt is in 2016 door de gemeente aangekocht om er een blijvende herinneringsplek aan Jheronimus Bosch in te huisvesten. Door Erfgoed ’s-Hertogenbosch is de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar het huis en de resultaten hiervan zijn opgenomen in het restauratieplan dat in 2020 – 2021 is uitgevoerd.

Juist op deze plek, waar de grote schilder samen met zijn vader zijn creatieve talenten ontdekte, koesterde en verder ontwikkelde, is nu op initiatief en dankzij de financiële steun van het Jheronimus Bosch Art Center en zeker ook dankzij de Stichting JB 500, de gemeente ‘s-Hertogenbosch en Kring Vrienden van ‘s-Hertogenbosch iets unieks ontstaan. De stad ‘s-Hertogenbosch is er trots op dat mede door de inbreng van deze initiatiefnemers (en die inbreng is ook een vorm van creativiteit) een geweldige herinneringsplek is ontstaan. Een historische setting, een culturele pleisterplaats, die in het toch al aantrekkelijke scala van het ‘Jeroen Bosch Kwartier’ een belangrijke rol gaat vervullen.

Achter de 19e-eeuwse voorgevel aan de Markt bleef nagenoeg het gehele middeleeuwse casco van het huis intact. Hierdoor kunnen we ons een betrouwbaar beeld vormen van de indeling van het huis in de tijd van Bosch. Ook details, zoals balkversieringen en muurschilderingen, geven inzicht in de wijze waarop in die tijd het interieur werd afgewerkt. De middeleeuwse schouwen waren tegen de zijmuur geplaatst, zo heeft het bouwhistorisch onderzoek uitgewezen.

Image
Huis van Bosch - Achterkelder
Huis van Bosch - Achterkelder

Het huis was geheel onderkelderd; onder het achterhuis was een stenen tongewelf en onder het voorhuis een houten balklaag. De kelders waren alleen toegankelijk via een trap vanaf de straat. Bijzonder is de straatkelder onder de stoep van het huis, een verschijnsel dat vooral rond de Markt voorkomt.

Halverwege het huis was een spiltrap naar de verdieping en de zolder. Deze spiltrap, de balklagen en de kapconstructie (uit ongeveer 1463) bleven tot de dag van vandaag bewaard en zullen in het gerestaureerde huis zichtbaar blijven. Het is een heel aparte gewaarwording te beseffen dat Jheronimus op de uitgesleten treden van deze spiltrap in de middeleeuwen naar boven en naar beneden liep. Aan de verschillende verflagen is te zien dat in de loop der tijd de trap meerdere keren is geschilderd. Waarschijnlijk lag er ook ooit een loper over de trap.

Tijdens de restauratie is het Huis van Bosch leeggehaald. In het huis waar Jheronimus Bosch ruim vijf eeuwen geleden woonde en werkte werden hierdoor steeds meer historische details zichtbaar. Elk hoekje en gaatje vertelt zijn eigen verhaal. Het pand geeft ons een unieke kijk in acht eeuwen Bossche en dus ook vaderlandse bouwhistorie. Als je bijvoorbeeld op de eerste verdieping bent beland zie je een muur uit 1420 met een nis erin. Die nis was ooit een raam. De half rond gemetselde stenen boven de nis vormen een zogenaamde ‘ontlastingsboog’. Een ontlastingsboog werd gemetseld boven een muuropening (meestal een raam- of deuropening) om het gewicht van het erboven liggende metselwerk over beide zijden van de opening te verdelen.

Image
Huis van Bosch - Kelder
Huis van Bosch - Kelder

Nog een aantal goed bewaarde pareltjes zijn de zogenaamde ‘sleutelstukken’ (consoles) onder de balkkoppen. De plaats waar een balk in de muur ligt, is een kwetsbaar punt. Een versteviging is dus meer dan welkom. Het sleutelstuk is een gebeeldhouwd stuk stevig hout onder de balk. Hier hebben deze sleutelstukken aan de onderzijde houtsnijwerk in de vorm van een Acanthusblad. In de tijd van Bosch was er nog geen behang. Om de muur te versieren werden met de hand figuren op de muur geschilderd, die nog steeds in een meer dan goede staat verkeren.

Over het houtgebruik in het Huis van Bosch is ook van alles te vertellen. Eerder zijn al de eikenhouten sleutelstukken genoemd. De kapconstructie van het dak is ook van eikenhout en dateert uit 1463. Dat weten we zo precies omdat de restaurateurs kleine boorgaten hebben gemaakt om de jaarringen te kunnen onderzoeken. Het dak is vernieuwd in het jaar dat de vader van Jheronimus het kocht. Zou hij het huis wellicht eerst verbouwd hebben voordat hij er met zijn gezin introk?

Het hout kwam vroeger via Rijn of Maas naar ons land. Het kwam met grote hoeveelheden tegelijk per vlot. De V-vorm is een eigendomsmerk. Zo wisten de schippers voor wie welk hout bestemd was. Zoals al eerder aangestipt: overal in het Huis van Bosch vind je historie. Behanglagen, verflagen, vloerlagen, balklagen, echt élke laag vertelt een eigen verhaal. Sommige lagen geven zelfs extra informatie over de tijd waarin ze zijn aangebracht. Zo vind je onder de verschillende lagen behang ook oud nieuws in de vorm van oude kranten. Als je goed kijkt en je verdiept in de details gaat er een wereld voor je open in het Huis van Bosch.

Image
Huis van Bosch - Achterkamer
Huis van Bosch - Achterkamer

De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft duurzaamheid hoog in het vaandel staan en derhalve is bij de restauratie van het Huis van Bosch sterk rekening gehouden met deze duurzaamheidsgedachte. Het Huis van Bosch is al zo lang het bestaat vrij van aardgas. Die duurzame slag hoefde dus niet gemaakt te worden. Het gerestaureerde Huis van Bosch heeft onder andere een warmtepomp. Ook is er vloerverwarming toegepast in de kelder en begane grond. Een gebalanceerde luchtventilatie zorgt ervoor dat er voldoende verse lucht is, maar er geen warmte verloren gaat.

Boven de oorspronkelijke binnenplaats van het pand is een glazen kap met geïntegreerde zonnepanelen in de glasplaten geplaatst. Deze functioneren als een soort zonwering waardoor er minder koeling nodig is en gaan onder andere stroom leveren aan de LED verlichting in het pand.

Daarnaast is heel bewust omgegaan met onder meer bouwmateriaal. Door onder andere hergebruik van bestaande materialen. Het is daardoor een duurzaam project geworden, waarbij bijvoorbeeld oude houten balken die ooit het in 2016 ingestorte buurpand ondersteunden in de restauratie zijn hergebruikt en verwerkt in de kelder van het Huis van Bosch.

Maak een virtuele wandeling door het Huis van Bosch (de Kleine Winst) aan de Markt in 's-Hertogenbosch. Deze rondleiding komt uit 2016. 

Het Huis van Bosch zal in november 2021 de deuren weer openen. Lees hier meer over de restauratie van het pand en houd de website in de gaten voor meer informatie omtrent de opening van dit meer dan bijzondere museum.

Image
Huis van Bosch - Voorkamer
Huis van Bosch - Voorkamer

Jeroen Bosch Kwartier, ’s-Hertogenbosch op z’n allermooist

’s-Hertogenbosch, dat is ‘voor elck wat wils’. Natuurlijk is daar de prachtig bewaard gebleven middeleeuwse binnenstad, die in ons land haar weerga niet kent. De voor een groot deel onder huizen en straten doorstromende middeleeuwse stadsrivier Binnendieze is beslist uniek in Europa. Vaar in een fluisterbootje onder de stad door op de historische route op de Binnendieze. Maar wellicht de grootste troefkaart van ’s-Hertogenbosch vind je in het Jeroen Bosch Kwartier.

Bezoek het Jheronimus Bosch Art Center, Museum Slager, de majestueuze Sint-Janskathedraal, het Groot Tuighuis, Cultuurplaats Huis73, het meer dan fraaie Zwanenbroedershuis en wat dacht je van het Oeteldonks Gemintemuzejum. In 's-Hertogenbosch kun je terecht voor een groot aanbod van kunst en cultuur, Jeroen Bosch is overal. Ga op pad en ontdek de vele musea die de stad rijk is.