Overslaan en naar de inhoud gaan
Womb - Atelier Van Lieshout
Womb - Atelier Van Lieshout

Bureau Europa

Love in a Mist

Bureau Europa brengt een tentoonstelling met het verhaal over de architectuur van vruchtbaarheid, over de ruimte gevormd door maatschappelijke opvattingen, over de vrouwen die meters maken voor de volgende generaties. De ruimte om ons heen lijkt misschien neutraal, maar bij nadere beschouwing is de gebouwde omgeving gevuld met maatschappelijke opvattingen en politieke uitspraken.

Van oudsher werd de vrouw beperkt in haar ruimte door de opgelegde rol binnenshuis en de mindere rechten die zij door de maatschappij kreeg aangemeten. Maar er waren heldinnen, ook in Limburg, van de liefdadige Elisabeth Strouven tot de stoere arbeidsters van de Sphinxfabrieken, de dames op de barricades, die ruimte vrijmaakten om het recht te laten zegevieren en logische zaken als onderwijs, zelfbeschikking over je lichaam en arbeid en leven beter te reguleren. Gaan vrouwen nu ook een beslissende rol spelen in de strijd tegen de achteruitgang van de natuur?

Image
Love in a Mist
Love in a Mist

De ontwikkeling die de vrouw heeft moeten doorlopen was gecompliceerd. De geschiedenis toont barricades die zijn bevochten, gebouwen die speciaal voor vrouwen zijn opgericht, vernuftige technieken en wetenschap, en de natuur die is veranderd. Hierbij is de politiek van vruchtbaarheid, van de maatschappelijke onderwerping aan een patriarchale economie en de durf om in opstand te komen tegen de gevestigde orde, een proces dat tot vandaag de dag actueel is.

Vruchtbaarheid en voortplanting hebben van oudsher de positie van de vrouw bepaald. Er is een rijke geschiedenis van aanbidding van vruchtbaarheid en de processen zijn legio die vruchtbaarheid bevorderen maar ook voorkomen. De natuur speelt hierbij een grote rol omdat de vrouw van oudsher de kennis van de aarde en de planten beheerde.

Image
Love in a Mist
Love in a Mist

De beïnvloedbare vruchtbaarheid

De kennis over planten en vruchtbaarheid werd naast de aarde ook voor het eigen lichaam aangewend. Planten die verbonden worden met de voortplanting zijn terug te vinden in de oudste geschriften. Love-in-a-Mist / Juffertje-in-het-groen (Nigella damascena), uit de ranonkelfamilie, is een paars bloemetje met zwarte zaadjes. De zaadjes staan bekend om de verschillende heilzame werkingen voor hart, lever en hersenen. Lang geleden werd het zaad gebruikt om vruchtbaarheid te verhogen, dan wel weeën of miskramen voort te brengen.

De geremde vruchtbaarheid

De beschikking over je eigen lichaam is een groot recht maar de politieke bewegingsruimte is op het gebied van vruchtbaarheid erg complex. In Nederland wordt er nog dagelijks strijd gevoerd voor het recht op keuzevrijheid van vrouwen en het recht op abortus. In de praktijk zijn het strafrecht, de fysieke barrières van de kliniek en de verplichte vijf dagen bedenktijd vóór een abortus hindernissen die het voor een grote groep vrouwen moeilijk maakt om over hun eigen lichaam te beschikken.

Image
Love in a Mist
Love in a Mist

De versnelde vruchtbaarheid

Vruchtbaarheid en voortplanting zijn de drijfveren voor wetenschappelijk onderzoek, techniek en industrie. De wens om de natuur te beheren en vruchtbaarheid te versnellen kent vele uitwassen. In de 20e eeuw leidde het groeihormoon DES tot een zeer rampzalige geschiedenis. Het werd een wondermiddel genoemd, maar bleek een nachtmerrie te zijn omdat het een desastreuze uitwerking had op vrouw en natuur. Maar ook de bio-industrie en onze hang naar steeds meer en steeds groter overmeestert de natuur en het milieu gaat harder achteruit dan ooit tevoren.

Vrouwelijk vermogen in Limburg

Vijfduizend jaar vóór onze jaartelling zijn vrouwen langs de oevers van de Limburgse rivieren actief in de landbouw en vanaf de Romeinse tijd zijn er concrete bronnen die tonen hoe vrouwen leefden. De aanwezigheid van de kloosters en begijnhoven zijn nog steeds terug te vinden in de gebouwde omgeving alsook de sporen van heldinnen als Aldegonda, Elisabeth Strouven of de Sphinxdames die de eerste grote vrouwenstakingen in Nederland organiseerden tot aan de Vroedvrouwenschool in Heerlen en het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid van Nederland, Anna Wynandts-Louis. Globaal en lokaal komen de verhalen van de architectuur en de politiek van vruchtbaarheid samen.

Image
De vroedvrouwenschool
De vroedvrouwenschool

Bijzondere plantenkennis. Vrouwen en hun band met de natuur

De naam van de tentoonstelling is ontleend aan de traditionele plantenkennis waarmee vrouwen elkaar helpen konden hun vruchtbaarheid te reguleren en controle te houden over hun lichaam. Van de oudheid tot de renaissance vormden vrouwen een bijna vanzelfsprekende verhouding tot de natuur. Hun intieme kennis van planten, geneeskrachtige kruiden in het bijzonder, werd overgegeven van generatie op generatie om elke toekomstige generatie vrouwen in staat te stellen hun eigen vruchtbaarheid te reguleren en op die manier onafhankelijk te kunnen zijn.

Rebecca Gomperts

Arts en activist Rebecca Gomperts vaart met haar schip naar landen waar abortus illegaal is. In internationale wateren, buiten een radius van 20 kilometer van de kust, geldt aan boord van het schip de Nederlandse wet – en kan er dus medisch veilig, professioneel en legaal abortus geboden worden. Miljoenen vrouwen hebben er wereldwijd al gebruik van kunnen maken tijdens de succesvolle campagnes in bijvoorbeeld Ierland (2001), Polen (2003), Portugal (2004), Spanje (2008), Marokko (2012), Guatemala en Mexico (2017). Gomperts traint vrouwen ook online om hun eigen abortus uit te voeren met pillen volgens WHO-protocollen. Uit noodzaak door de COVID-19-pandemie in landen als het Verenigd Koninkrijk is abortushulpverlening met onlineconsult nu de standaard geworden: de medicijnen worden opgestuurd en de vrouwen nemen ze zelf in. Women on Waves doet het al zo sinds 1999.

Image
Rebecca Gomperts
Rebecca Gomperts

Wereldwijd wordt er een politieke strijd gevoerd en ook in Nederland versterkt het debat over de positie van de vrouw: op de werkvloer, in medische behandelingen en met betrekking tot zorg en kinderopvang. Klimaatverandering en het abortusrecht zijn vaak de inzet. De tentoonstelling neemt je dan ook mee van de mobiele abortuskliniek van Rebecca Gomperts tot de Baarmoeder, geëerd in het werk van Atelier van Lieshout en van filmkunstenaar Tabita Rezaire; van de rechtszaal tot het boerenveld met DES en Bodies of Steroids; van het moeras verfilmd door Desirée Dolron tot de vogelzang van Bernie Krause. Verhaald en verbeeld door activisten en beleidsmakers, wetenschappers, kunstenaars en designers.

Met werken van Atelier van Lieshout, Desirée Dolron, FAST, Rebecca Gomperts, Bernie Krause, Zacharias Kunuk & Ian Mauro, Next Nature Network, Jet Nuij, Tabita Rezaire en Diana Whitten.

 

Bureau Europa:

Bureau Europa werd in 2006 opgericht als NAi Maastricht, een dependance van het voormalige Nederlands Architectuurinstituut (NAi) in Rotterdam. Sinds 2013 opereert de organisatie onafhankelijk als Bureau Europa, platform voor architectuur en design. Als presentatieplatform en netwerkorganisatie presenteert Bureau Europa tentoonstellingen, lezingen, workshops, rondleidingen door de stad en andere discursieve activiteiten op het gebied van architectuur, stedenbouw en vormgeving.

De tentoonstelling is te zien t/m 15 augustus 2021.
 

Bureau Europa
Timmerfabriek
Boschstraat 9
Maastricht
bureau-europa.nl